Thế giới tuần qua

21

Robots tí hon sẽ là cứu thế cho hệ thống nước thải tại Anh, một thuật toán giúp máy ảnh kỹ thuật số có thể nhìn được cả các góc khuất và tin tức gây tranh cãi nhất: Liệu kỹ thuật trị liệu gen mới có thể đem lại hy vọng cho những người vô sinh? Vô số những tin tức nóng hơn nữa sẽ có trong tiêu điểm khoa học hấp dẫn nhất tuần này.

Một em bé có thể được tạo ra từ 3 người

Một nhóm nghiên cứu đã tiến hành kỹ thuật can thiệp vào phôi (MST), theo đó họ tách nhân từ trứng của người mẹ, nơi chứa phần lớn thông tin di truyền, và cấy vào người hiến tặng có ty thể khỏe mạnh. Theo STAT, quy trình này tương tự với phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), khi mà trứng sau can thiệp y học được thụ tinh với tinh trùng và cấy vào trứng của người thứ ba. Ảnh: Getty Images.

Phương pháp chữa vô sinh bằng việc thay thế ti thể được tiến hành đầu tiên tại Hy Lạp: Một phụ nữ 32 tuổi đã thành công mang thai có sự kết hợp ADN của 3 người.

Ti thể không chỉ đảm đương chức vụ “nhà máy điện năng của tế bào” mà tại đây còn tiềm ẩn các DNA đột biến di truyền từ mẹ sang con. Hệ quả, người con sẽ mang những chứng bệnh di truyền gây cản trở sự phát triển thể chất và trí não, thậm chí xấu hơn là những trường hợp y học chưa thể can thiệp. Phương pháp MRT được áp dụng nhằm đảm bảo quá trình sinh nở diễn ra khỏe mạnh và loại bỏ những nguy cơ về di truyền. Tuy nhiên, bất đồng cũng xuất phát từ chính sự phụ thuộc của DNA người thứ ba, điều này đem lại lo ngại rằng đây chính là “bước đầu của thiết kế gen” liên quan trực tiếp đến vấn đề đạo đức và có thể tạo ra hậu quả khôn lường cho đứa trẻ sau này. MRT hiện bị cấm tiến hành tại Mỹ và chỉ được thông qua tại Anh trong một số trường hợp liên quan đến các chứng bệnh di truyền. STAT vẫn cho rằng đây là phương pháp ưu việt hơn giúp phụ nữ lớn tuổi và hiếm muộn mang thai so với thụ tinh trong ống nghiệm.

Phương pháp này được thực hiện tại Hy Lạp bởi một nhóm nghiên cứu từ Tây Ban Nha, nơi mà MRT chưa được thông qua. Nhóm nghiên cứu đã sử dụng một kỹ thuật can thiệp phôi, theo đó họ tách nhân từ trứng của người mẹ, nơi chứa phần lớn thông tin di truyền, và cấy vào người hiến tặng có ti thể khỏe mạnh. Theo STAT, quy trình này tương tự với phương pháp thụ tinh trong ống nghiệm (IVF), khi mà trứng sau can thiệp y học được thụ tinh với tinh trùng và cấy vào trứng của người thứ ba.

Thụy Điển cấm xăng (và ga diesel)

Thủy Điển cùng với Na Uy, Costa Rica và Hàn Quốc chính thức nối dài danh sách các nước ban bố lệnh cấm các phương tiện chạy bằng xăng. Ảnh: Getty Images.

Vào tuần này, Thủ tướng Thụy Điển Stefan Löfven đã tuyên bố lệnh cấm ô tô chạy bằng xăng hoặc dầu diesel và sẽ chính thức được áp dụng sau năm 2030. Trong khi đó các nước Châu u khác cũng đang xem xét đưa ra lệnh cấm tương tự vào những thời điểm phù hợp.

Vào tháng 10 năm ngoái, trong thông cáo mới nhất từ ​​Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu, được ban hành vào tháng 10 năm ngoái, hạn định cho chính phủ các nước trong vòng 10 năm tới tiến hành các biện pháp để giảm đáng kể lượng khí thải từ nhiên liệu hóa thạch và ngăn chặn các tác động xấu nhất của biến đổi khí hậu. Trong đó, ngành giao thông vận tải – nguồn khí nhà kính chính – cần được là một trong những mối quan tâm hàng đầu.

CleanTechnica ghi nhận, Thủy Điển cùng với Na Uy, Costa Rica và Hàn Quốc chính thức nối dài danh sách các nước ban bố lệnh cấm các phương tiện chạy bằng xăng. Các quốc gia Châu u khác dù cũng đang có ý định tương tự nhưng việc thực thi hóa chậm hơn: Lấy ví dụ tại Đức, lệnh cấm đối với các phương tiện chạy bằng xăng sẽ chỉ có hiệu lực vào năm 2050.

Liệu “học sâu” có bị bỏ quên

Dù là nhân tố hứa hẹn tạo nên một tương lai bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), MIT đánh giá rằng “học sâu” chỉ đang được ví như điểm ghé chân trong một hành trình AI dài hơi. Ảnh: Getty Images.

Nhận thấy “học sâu” “chợt tắt sau phút huy hoàng”, MIT Technology Review đã bắt tay thực hiện một cuộc phân tích nhằm tìm ra xu hướng tiếp theo của AI, được tiến hành dựa trên việc khảo sát cách thức hoạt động hiện tại. Phân tích chỉ ra rằng, “học sâu” nên thôi được coi là “bước dạo đầu” và cần được chuẩn bị cho những bước tiến đầy triển vọng tiếp theo.

Phóng viên Karen Hao của MIT Tech Review đề cập: “Học sâu” đã và đang là trợ thủ đắc lực của AI trong việc xử lý các tác vụ của những ông lớn công nghệ: công cụ tìm kiếm Google, trang tin trên Facebook, gợi ý phim của Netflix. Không thể phủ nhận, khả năng bắt chước con người trong ba kỹ năng nghe, nói, đọc của “học sâu” đã góp phần đưa AI lại gần hơn với “nhiệm vụ tái tạo trí thông minh của loài người.” Nữ phóng viên cũng viết: “Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy 3 xu hướng chính: Bước chuyển mình sang “học máy” vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 2000; Sự gia tăng phổ biến của các mạng thần kinh nhân tạo bắt đầu vào đầu những năm 2010; Sự thúc đẩy tối ưu hóa máy tính trong những năm gần đây.”

Nhóm nghiên cứu đưa ra bản phân tích hoàn chỉnh sau khi tổng hợp các bài báo khoa học về AI viết trong nhiều thập kỷ. Họ đã tải xuống bản tóm tắt của 16.625 bài báo trong mục “Trí tuệ nhân tạo” có sẵn ở arXiv, nguồn cung cấp dữ liệu khoa học mở lớn nhất thế giới, qua đó tạo ra các biểu đồ thể hiện sự tăng giảm của các thuật ngữ chính. Ví dụ, vào khoảng đầu thế kỷ 21, các từ liên quan đến hệ thống kiến thức, chẳng hạn như “logic”, “ràng buộc” hay “quy tắc” đều hầu như không được sử dụng; trong khi đó, các từ liên quan đến dạy máy tính, như “dữ liệu” và “mạng” thì tăng vọt.

Robot thoát nước trong mơ

Một đội quân robot ngầm tí hon chỉ mất một ngày để quét sạch mạng lưới đường ống ngầm rộng lớn của Anh, xác định các vết nứt và thực hiện sửa chữa. Ảnh: Getty Images.

Chính phủ Anh đã tài trợ cho các nhà khoa học từ bốn trường đại học để tạo ra một đội quân robot ngầm tí hon có thể quét sạch mạng lưới đường ống ngầm rộng lớn của Anh để xác định các vết nứt và thực hiện sửa chữa, tất cả quá trình chỉ diễn ra trong 1 ngày. Họ hy vọng đây sẽ là phiên bản lành tính của đội quân góp mặt trong “Ma trận”.

Khoảng 1,5 triệu cuộc khai quật đã diễn ra vào năm ngoái bên dưới những con đường ở Anh, viễn cảnh sau đó là một đường phố điêu tàn, các doanh nghiệp phải đóng cửa, thiệt hại hơn 5 tỷ bảng Anh (tương đương hơn 6,5 tỷ đô la). Quỹ Thách thức Chiến lược Công nghiệp, một nhóm chuyên thực hiện các nhiệm vụ nguy hiểm như duy trì trang trại gió ngoài khơi và ngừng hoạt động của các cơ sở hạt nhân, nhận trách nhiệm chỉ trả cho sự phát triển của đội quân robot ngầm này.

Những con robot sẽ chỉ dài 1 cm và tất nhiên vẫn có thể nhìn thấy bằng mắt thường. Liệu ai có thể phủ định hoàn toàn triển vọng rằng: Một khi những con robot này có thể sửa được các vết nứt trên đường ống, chúng có thể giải quyết vấn đề nghẹt cống gây ra bởi núi chất béo tại Anh.

Những góc khuất nay đã có thể nhìn thấy

Đồng tác giả công trình nghiên cứu Vivek Gidel (Đại học Boston) miêu tả cách để nhìn được xung quanh một góc (góc chính diện và góc khuất): “Bạn có thể coi bức tường như là một tấm gương”. Ảnh: Getty Images.

Các kỹ sư điện từ tại Đại học Boston đã tìm ra cách để một chiếc máy ảnh kỹ thuật số thông thường có thể nhìn được các góc khuất bằng cách phân tích cách ánh sáng bật ra khỏi bức tường trước nó, sử dụng thuật toán tùy chỉnh và không cần đến sự hỗ trợ của các thiết bị đặc biệt.

Allard Mosk, nhà vật lý quang học tại Đại học Utrecht, Hà Lan, cho biết: “Thực tế không thể tái tạo hình ảnh từ một ánh sáng tán xạ từ tường mà không có bất kỳ dụng cụ tiên tiến nào”. Nhưng những nghiên cứu viên tại Đại học Boston đã tìm ra cách giải quyết vấn đề, đồng tác giả công trình nghiên cứu Vivek Gidel miêu tả cách để nhìn được các góc khuất: “Bạn có thể coi bức tường như là một tấm gương”. Công nghệ này có thể được sử dụng để điều hướng trong các tòa nhà hư hỏng hoặc bị cháy và cũng để phát hiện “đối thủ đang lẩn trốn”. Dù vậy, nhóm không hướng đến bất kỳ mục đích nào phía trên, thay vào đó họ muốn công nghệ này có thể trở thành một ứng dụng trên điện thoại thông minh. “Phải thừa nhận rằng, nó có một số ứng dụng ‘gee-whiz’ thú vị và đồng thời cũng có một số ứng dụng đáng sợ,” Gidel nói.

Chúng ta có thể nhìn xung quanh một góc tương tương tự như cách một chiếc gương phản chiếu các tia sáng. Tuy vậy, khi ánh sáng chiếu vào bề mặt tường, các tia sáng xáo trộn và kết quả bóng bật ra không rõ hình thù. Nhóm nghiên cứu ở Boston phát hiện ra rằng nếu họ đặt một chướng ngại vật giữa màn hình máy ảnh và bức tường, chẳng hạn như một chiếc ghế, nó sẽ giúp cho các tia sáng không bị xáo trộn. Sau đó, họ có thể tạo ra một thuật toán để tái tạo hình ảnh trên máy tính từ thông tin có sẵn. Tờ Nature trước đó cũng đưa ra lời giải thích của nhóm về kết quả trên.

BÌNH LUẬN CỦA BẠN