Thế giới tuần qua

38

Trí thông minh nhân tạo (AI) ngày càng phát triển. Nó có thể giúp người dùng xe lăn kiểm soát di chuyển bằng cử động khuôn mặt đơn giản, tuy nhiên, nguy cơ “AI bị ảo giác” cũng có thể gây ra những kết quả không mấy tích cực. Cùng với đó, chủ tịch của Microsoft cũng đang kêu gọi thắt chặt các điều luật về việc sử dụng AI trong nhận diện khuôn mặt. Dưới đây là những thông tin chi tiết:

Tàu cao tốc lơ lửng dưới biển

Gần đây, tại một hội nghị giữa chính phủ Ấn Độ và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE), một đại diện của UAE đã đưa ra ý tưởng về một tuyến giao thông kết nối trực tiếp hai quốc gia; đó là hệ thống tàu cao tốc dưới biển trong đường hầm lơ lửng ngay dưới bề mặt biển Ả Rập.

Nếu thành công, hành khách chỉ mất hai giờ đồng hồ để di chuyển từ Mumbai, Ấn Độ đến Fujairah, UAE. Hệ thống đường sắt dài 2.000 km này không chỉ có thể trung chuyển hàng hóa giữa các quốc gia trong khu vực, mà còn vận chuyển cả dầu và nước ngọt qua các đường ống dẫn bên dưới, theo video giới thiệu ý tưởng.

Trong video đó, tàu chạy qua một đường ống dưới biển được treo lơ lửng bằng một loạt các giàn khoan nổi trên mặt nước. Đây không phải lần đầu tiên ý tưởng này được đề xuất. Trước đó, Trung Quốc từng khảo sát làm tàu cao tốc dưới biển và vừa phê duyệt một dự án đường sắt trong đó có 16 km đường hầm dưới biển. Tuy nhiên, ý tưởng táo bạo này đòi hỏi rất nhiều kỹ thuật cực kỳ phức tạp để có thể trở thành sự thật.

Tiêu chuẩn vàng để chẩn đoán ung thư

Theo nhà nghiên cứu Matt Trau, chúng ta có thể phát hiện ung thư đơn giản chỉ bằng mắt thường. Nguồn ảnh: Đại học Queensland.

Các nhà khoa học tại Viện Công nghệ Sinh học và Công nghệ Nano của Đại học Queensland (AIBN) đã phát triển một xét nghiệm máu đơn giản có thể xác định chính xác các dấu hiệu ung thư trong cơ thể. Mặc dù vẫn đang được hoàn thiện, khả năng phát hiện ung thư thông qua xét nghiệm máu sẽ thực sự là một khám phá lớn.

Quy trình này dựa trên những hiểu biết mới về cách ung thư xuất hiện trong DNA của cơ thể. Abu Sina, một trong những nhà nghiên cứu của dự án, cho biết: “Ung thư là bệnh lý cực kỳ phức tạp, rất khó tìm thấy một dấu hiệu chung đơn giản cho tất cả tế bào ung thư, giúp phân biệt nó với tế bào khỏe mạnh”.

Giống như các tế bào khác, tế bào ung thư cũng trải qua quá trình chết đi và tái tạo liên tục. Khi chết, về cơ bản chúng “phát nổ” và để lại dấu vết DNA trong cơ thể. Sina và các đồng nghiệp phát hiện ra rằng DNA ung thư và DNA khỏe mạnh bám vào bề mặt kim loại, cụ thể là vàng, theo cách khác nhau. Họ thử nghiệm bằng cách đưa các mẫu DNA vào nước có chứa các hạt nano vàng; nước sẽ đổi màu ngay lập tức tùy thuộc vào việc có tế bào ung thư trong DNA hay không.

Nhà nghiên cứu Matt Trau cho biết, chỉ cần một giọt chất lỏng, chúng ta có thể phát hiện ung thư chỉ bằng mắt thường. Cho đến nay, kết quả xét nghiệm 200 mẫu ghi nhận tỷ lệ chính xác khoảng 90%. Tuy nhiên, nghiên cứu này vẫn chưa trả lời được các câu hỏi cụ thể về loại ung thư, giai đoạn và vị trí mắc bệnh.

Ảo giác của AI

Khi chiếc xe tự lái nhìn vào biển báo dừng, việc nhận diện sai nội dung cảnh báo có thể gây ra hậu quả khó lường. Nguồn ảnh: Getty Images.

Tại MIT, các nhà khoa học máy tính đang nghiền ngẫm một câu hỏi thú vị nhưng khá đáng báo động: Điều gì xảy ra khi trí thông minh nhân tạo “bị ảo giác”.

Mới đây, BBC đã lấy ví dụ khi xe tự lái nhìn vào một biển báo dừng và việc hệ thống AI trên xe hiểu sai hoặc nhận diện sai nội dung biển báo có thể gây ra hậu quả khó lường. Nhà khoa học máy tính Anish Athalye và các đồng nghiệp tại MIT đã mô phỏng các tình huống tương tự, trong đó họ “gây nhiễu” hình ảnh một con mèo bằng cách chỉnh nhẹ kết cấu hoặc màu sắc ảnh. Kết quả là, mắt người có thể bỏ qua sự thay đổi đó và vẫn nhìn thấy một con mèo, nhưng một mạng nơ-ron nhân tạo thì có thể nhìn nhầm con mèo thành bát salad.

Tương tự, dán nhãn trên biển báo dừng cũng có thể đánh lừa hệ thống AI, khiến nó đọc sai hoặc hoàn toàn bỏ qua cảnh báo. Athalye cho biết, đây là một mẫu đối kháng (adversarial example) và họ đang nhìn nhận nó như một rủi ro an ninh khi các hệ thống AI ngày càng được triển khai nhiều trong thế giới thực.

Ở mức độ nào đó, cách thức học hỏi của mạng nơ-ron nhân tạo khá giống với cách của trẻ nhỏ. Chúng xử lý đủ lượng hình ảnh trực quan để có thể nhận diện một số vật thể xác định trong ảnh như con mèo. Nhưng các nhà khoa học vẫn chưa thể hiểu hoàn toàn quá trình này. Trong khi đó, các mẫu đối kháng đang cho thấy những hệ thống AI tụt hậu thế nào so với năng lực tuyệt vời của bộ não người. Họ đang tiếp tục nghiên cứu để đưa ra biện pháp khắc phục tốt nhất.

Cảnh báo về công nghệ nhận diện khuôn mặt

“Nếu chúng ta không hành động ngay bây giờ, trong năm năm tới, các dịch vụ nhận diện khuôn mặt đã lan rộng và làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội.” Nguồn ảnh: Getty Images.

“Đã đến lúc hành động”, Chủ tịch Microsoft Brad Smith bày tỏ quan ngại về công nghệ nhận diện khuôn mặt trong một bài viết. Ông kêu gọi chính phủ trên toàn thế giới nên bắt đầu áp dụng các quy định pháp luật điều chỉnh việc sử dụng và những giới hạn của công nghệ này.

Smith viết: “Công nghệ nhận diện khuôn mặt mới chỉ nổi lên gần đây. Nhưng nếu chúng ta không hành động, thì trong năm năm tới dịch vụ này có thể đã lan rộng và làm trầm trọng thêm các vấn đề xã hội.” Nhận diện khuôn mặt có những ưu điểm nhưng cũng ẩn chứa nhiều nguy cơ. Cảnh sát New Delhi đã dùng công nghệ này và tìm được gần 3.000 trẻ em mất tích chỉ trong bốn ngày. Mặt khác, thiết kế của công nghệ cũng thể hiện một số định kiến (human bias). Ví dụ, những chương trình nhận diện khuôn mặt thường có tỷ lệ lỗi cao hơn khi phân tích các đặc điểm của phụ nữ hay người da màu. Bên cạnh đó, nó cũng đang làm dấy lên những quan ngại sâu sắc về quyền riêng tư và tình trạng giám sát.

Chủ tịch của Microsoft kêu gọi xây dựng các điều luật để yêu cầu các công ty công nghệ phải minh bạch, bao gồm việc thẳng thắn về những “khả năng và hạn chế” của công nghệ này; đưa bên thứ ba vào kiểm tra để đảm bảo công nghệ nhận diện là chính xác và không thiên lệch; và yêu cầu về quyền riêng tư để mọi người có thể hiểu và đồng ý khi tham gia những không gian thực và ảo có sử dụng công nghệ nhận diện khuôn mặt. Ông cũng kêu gọi các cơ quan thực thi pháp luật nên hạn chế sử dụng công nghệ này.

Di chuyển bằng cử động khuôn mặt

Nguồn ảnh: Hoobox Robotics.

Gã khổng lồ Intel và công ty Hoobox Robotics ở Sao Paulo, Brazil đang hợp tác và phát triển công nghệ trí thông minh nhân tạo có tên Wheelie 7 để giúp người khuyết tật điều khiển xe lăn bằng các cử động khuôn mặt. Nguyên mẫu bộ sản phẩm được thử nghiệm trên khoảng 60 người mắc các chứng như liệt tứ chi và xơ cứng teo cơ một bên (ALS).

Hiện nay, hầu hết xe lăn điện đều sử dụng bảng điều khiển hoặc hệ thống cảm biến phức tạp gắn vào cơ thể người dùng, nhưng Wheelie thì không như vậy. Công nghệ này không xâm lấn và không đòi hỏi các kỹ năng đặc biệt. Số “7” trong “Wheelie 7” đề cập đến số phút cần thiết để cài đặt hệ thống trên bất kỳ chiếc xe lăn nào.

Khi sử dụng hệ thống Wheelie 7, ghế ngồi xe lăn được gắn một camera Intel để tạo bản đồ 3D khuôn mặt người sử dụng. Người chăm sóc hoặc người nhà bệnh nhân có thể lập trình để chỉ định cử động khuôn mặt ứng với các chuyển động của xe lăn như đi tiến, đi lùi, sang trái, sang phải. Braig viết: “Trong những thử nghiệm gần đây, nụ cười thường được dùng để dừng xe hơn là làm xe chuyển động. Lý do là chúng ta thường cười khi nghe một câu chuyện vui hoặc khi gặp một người thân yêu. Khi đó, bạn sẽ không muốn chiếc xe lăn di chuyển”.

Theo Sam Worley

BÌNH LUẬN CỦA BẠN