Thế giới tuần qua

54

Thông tin khoa học trong tuần sẽ đi từ các hành tinh ngược về những thứ gần gũi hơn như bộ não con người. Các nhà khoa học đang nghiên cứu tác động lâu dài của các chuyến du hành vũ trụ đến não bộ, thiết kế ghế phóng tốt hơn và sử dụng điện tích định hướng chính xác để giúp bệnh nhân bị liệt có thể hồi phục khả năng đi chuyển. Công nghệ máy móc cũng tiếp tục có những bước tiến dài.

Tác động của du hành vũ trụ lên não

Nghiên cứu tác động của du hành vũ trụ lên cơ thể con người vẫn còn là một lĩnh vực non trẻ nhưng cần thiết nếu chúng ta muốn chinh phục sao Hỏa và xa hơn nữa. Ảnh: Getty Images.

Một bức thư gửi về tạp chí y khoa New England Journal of Medicine mô tả chi tiết về thay đổi của các tế bào não của những phi hành gia làm việc lâu dài trên Trạm Vũ trụ Quốc tế (ISS). Điều này đã củng cố nghi ngờ của giới khoa học rằng “du hành vũ trụ dài ngày tác động bất lợi đến một số chức năng sinh lý của cơ thể”.

Nghiên cứu tác động của du hành vũ trụ đối với cơ thể người vẫn còn là một lĩnh vực non trẻ nhưng cần thiết nếu chúng ta muốn chinh phục sao Hỏa và các hành tinh khác. Hiểu biết vấn đề là bước đầu tiên để tìm ra cách giảm thiểu những tác động bất lợi này.

Một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã phân tích ảnh chụp cộng hưởng từ (MRI) của 10 phi hành gia làm việc trung bình 189 ngày trên trạm ISS. Họ đã chụp ảnh MRI não của các phi hành gia trước chuyến bay, sau một khoảng thời gian ngắn trên trạm và sau khi ở trên trạm dài ngày. Khi theo dõi lượng chất xám, chất trắng và dịch não tủy (CSF), họ phát hiện ra rằng chất xám trong vỏ não của các phi hành gia này giảm 3,3% tại một số vị trí, trong khi đó lượng CSF tăng thêm 12%. Ảnh chụp trong giai đoạn sau lại cho thấy chất xám đã khôi phục một phần tuy chưa về như cũ, nhưng mức CSF vẫn tăng, cho thấy vi trọng lực tiếp tục ảnh hưởng đến các phi hành gia ngay cả khi họ đã trở về Trái Đất. Tạp chí Smithsonian bình luận ngắn gọn: “Não bị ảnh hưởng sau du hành vũ trụ là một hiện tượng có thật”.

Xe điện bay vượt quỹ đạo sao Hoả

Xe điện Tesla Roadster và “hành khách’’ Starman đã bay vượt qua quỹ đạo của hành tinh đỏ. Ảnh: Getty Images.

Phi hành gia “ma-nơ-canh” của SpaceX là Starman và chiếc xe điện Tesla Roadster mới đây đã bay vượt qua quỹ đạo sao Hỏa. “Điểm đến tiếp theo sẽ là nhà hàng ở tận cùng vũ trụ,” hãng này chia sẻ trên Twitter vào hôm thứ Sáu vừa qua.

Chiếc Roadster và Starman bắt đầu bay vào vũ trụ từ tháng Hai trên tên lửa đẩy Falcon Heavy. “Đây là tên lửa hai tầng đang được sử dụng có tải trọng lớn nhất thế giới với khả năng đẩy lên quỹ đạo tối đa 64 nghìn tấn, lớn hơn nhiều lần một chiếc Boeing 737 chở đủ trọng tải,” SpaceX cho biết. Tên lửa duy nhất có lực đẩy lớn hơn là Saturn V đã được NASA sử dụng trong Chương trình Apollo để đưa con người lên mặt trăng.

Theo SpaceX, “những chuyến bay thử như thế này thường chở thép hoặc bê tông để mô phỏng khối lượng, nhưng chúng tôi quyết định rằng sẽ đáng giá hơn nếu chở thứ gì đó thú vị, mang lại cảm xúc đặc biệt như một chiếc Roadster đỏ cho ‘hành tinh đỏ’. Sau khi phóng, giai đoạn hai của Falcon Heavy sẽ đưa chiếc xe vào một quỹ đạo elip nhật tâm.” Starman và Roadster có vẻ đang đi đúng theo hành trình này.

Máy móc ngày càng thông minh

Ảnh đầu bài và ảnh trên: Máy móc tiếp tục có những bước dài phát triển. Ảnh: Getty Images.

Công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI) luôn có những sáng tạo thú vị. Mới đây, AI được sử dụng để phát hiện nói dối tại cửa khẩu và thậm chí còn thắng cả luật sư trong cuộc đua phân tích hồ sơ pháp lý. Nó thậm chí còn có thể học ngôn ngữ theo cách của trẻ em.

Phải thừa nhận rằng, sử dụng AI tại các trạm gác biên giới mang lại khá nhiều rắc rối, cả về phương pháp luận lẫn chính trị. Sau khi đặt câu hỏi, AI phân tích cử chỉ, biểu cảm trên khuôn mặt của du khách để quyết định tính xác thực, nhưng tỷ lệ chính xác của nó mới chỉ đạt 76%. Trong khi đó, một số nhóm hoạt động vì quyền tự do dân sự đã bày tỏ quan ngại về tình trạng giám sát diện rộng.

Tuy nhiên, thử nghiệm robot đấu với luật sư lại khá thú vị. Cuộc đấu mở ra triển vọng đào tạo máy móc để thực hiện các công việc chuyên môn nhàm chán như nhập liệu và phân tích dữ liệu và giải phóng sức lao động của con người, cho họ cơ hội theo đuổi những thứ phức tạp, hấp dẫn hơn.

Mô phỏng ván cờ lịch sử giữa kiện tướng Garry Kasparov và siêu máy tính Deep Blue, hãng LawGeex đã thử nghiệm một cuộc đua giữa một AI học máy và 20 luật sư. Mỗi bên có bốn tiếng đồng hồ để nghiên cứu các thỏa thuận không tiết lộ thông tin và tìm ra những rủi ro tiềm ẩn. Theo TechSpot, nhóm luật sư mất trung bình 92 phút để tìm kiếm dữ liệu và đạt tỷ lệ chính xác 85%. Trong khi đó, nhóm robot chính xác tới 94% trường hợp và chỉ mất 26 giây. Một kết quả thật hứa hẹn, nhưng hãy chờ tới lúc nhận báo giá cho dịch vụ AI này, bạn sẽ sốc đấy!

Phục hồi chức năng bằng công nghệ cấy ghép không dây

Các nhà khoa học Thụy Sĩ đã phát triển một thiết bị cấy ghép không dây tạo ra tín hiệu kích thích bằng dòng điện và giúp bệnh nhân bị liệt có thể phục hồi khả năng đi lại.

Stimulation Movement Overground (STIMO) là một dự án hợp tác giữa nhóm nghiên cứu tại Đại học Bách khoa Liên bang Lausanne (EPFL) và Bệnh viện Đại học Lausanne (CHUV). Dự án này mở ra cơ hội phục hồi cho những người bị tổn thương tủy sống. Bước tiếp theo trong dự án là nhân rộng công nghệ tới các bệnh viện, phòng khám trên toàn thế giới để giúp người bệnh phục hồi chức năng. Những nhà khoa học tham gia nghiên cứu hy vọng rằng công nghệ của họ có thể được sử dụng ngay sau chấn thương và trước khi bệnh nhân bị teo cơ.

Các nhà khoa học đã nghiên cứu kỹ hoạt động điện của não và cột sống để xác định vị trí và phương pháp điều hướng điện tích một cách chính xác. Bác sĩ giải phẫu thần kinh Jocelyn Bloch giải thích: “Kích thích có định hướng phải chính xác như đồng hồ Thụy Sĩ. Trong phương pháp này, chúng tôi cấy ghép một dãy điện cực trên tủy sống để nhắm tới từng nhóm cơ chân. Cấu hình điện cực được lựa chọn sẽ tác động tới một số vùng cụ thể trên cột sống và bắt chước tín hiệu não để kích hoạt cử động chân.” Sau khi bệnh nhân trải nghiệm phương pháp này, tác dụng vẫn duy trì sau khi ngừng kích thích.

Hy vọng cấy ghép da mới cho bệnh nhân bỏng

Ảnh màu chụp tế bào gốc phôi thai (ESC) dưới kính hiển vi điện tử quét. Ảnh: Getty Images.

Trường Y Duke-NUS tại Singapore và Bệnh viện Đa khoa Singapore đã hợp tác và tìm ra cách nuôi cấy tế bào da trong phòng thí nghiệm để ứng dụng vào cấy ghép da an toàn, hiệu quả. Công trình này sẽ tăng cơ hội điều trị cho bệnh nhân bị bỏng nặng và các bệnh về da khác.

Theo Duke-NUS, công nghệ hiện đại nhất mà các bác sĩ từng biết đến trong nhiều thập kỷ qua là tế bào da từ “một hệ thống nuôi cấy kết hợp giữa tế bào người và động vật” nhưng kỹ thuật này đôi khi gây nhiễm trùng hoặc bị hệ miễn dịch đào thải. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) chỉ phê duyệt sử dụng kỹ thuật này trong những ca bỏng nặng hoặc ca bệnh đặc biệt. Alvin Chua, đồng tác giả chính của nghiên cứu được đăng trên Nature Communications, cho biết: “Biện pháp mới của chúng tôi mang đến cho bệnh nhân bỏng một phương pháp hiệu quả và an toàn hơn”.

Tế bào thường dùng trong nuôi cấy da là tế bào keratin (tế bào sừng), còn nghiên cứu của các nhà khoa học Singapore lại dựa trên một loại protein triển vọng gọi là laminin. Theo Duke-NUS, loại protein này “có thể dùng làm ma trận nuôi cấy tế bào hỗ trợ” và “có tác dụng hỗ trợ phát triển tế bào sừng ở người theo cách tương tự” như hệ thống kết hợp giữa tế bào người và động vật.

“Laminin đã và đang chuyển đổi sinh học tế bào và có khả năng duy trì tế bào gốc, kiến trúc và chức năng mô bằng cách bắt chước hoạt động trong cơ thể người,” tác giả chính của nghiên cứu Karl Tryggvason cho hay. “Phương pháp của chúng tôi sử dụng loại laminin tương thích sinh học dưới dạng nguyên chất để phát triển một hệ thống nuôi cấy chỉ sử dụng tế bào/mô của người để tạo ra tế bào sừng trong phòng thí nghiệm. Đây là trường hợp đầu tiên và có khả năng chuyển đổi thành phương pháp điều trị mới cho nhiều chứng rối loạn da và vết thương khác”.

Theo Sam Worley

 

BÌNH LUẬN CỦA BẠN